ارتباط با نامحرم در فضای مجازی از دیدگاه فقه امامیه

نوع مقاله : مقاله تخصصی

چکیده

در سال­های اخیر با گسترش تکنولوژی و افزایش ابزارهای ارتباطی، تعامل مردم نیز در فضای مجازی افزایش ‌یافته و این امر در کنار فواید قابل‌ ملاحظۀ آن، مخاطراتی همچون توسعۀ غیرمستقیم فحشا و بی­عفتی را نیز به دنبال داشته است. گسترش ارتباطات با جنس مخالف و پوشش­های نامناسب از سوی برخی زنان در این فضا این ضرورت را ایجاب می­کند تا حکم فقهی آن بررسی شود و به این پندار که فضای مجازی به دلیل نامستقیم بودن ارتباط، اشکالی ندارد پاسخ داده شود. در این پژوهش دو متعلّق اصلی ارتباط با نامحرم یعنی «گفت­و­گو» و «نگاه» در فضای مجازی مورد بررسی فقهی قرار گرفته است. از نظر فقهای امامیه ارتباط با نامحرم اگر همراه با تلذّذ و ریبه باشد و یا مفسده­ای بر آن مترتّب شود حرام است و ازآنجایی‌که آیات و روایات اطلاق دارند لذا در این زمینه فرقی بین دنیای واقعی و محیط مجازی نیست. در این پژوهش بعد از مفهوم­شناسی واژگان کلیدی، دیدگاه­های مختلفی که درخصوص ارتباط با نامحرم وجود دارد بیان شده و بعد از ذکر دیدگاه مختار، معیارهای حرمت این ارتباط و دیدگاه فقه امامیه به آن در فضای حقیقی و مجازی بررسی شده است.

کلیدواژه‌ها


  1. قرآن­کریم.
  2. ابن­منظور، محمدبن مکرم(1414ق‌)، لسان­العرب، بیروت: دارالفکر للطباعة و النشر و التوزیع ـ دار صادر‌.
  3. اسماعیلی، محسن؛ نصراللهی، محمّدصادق(1395)، پالایش فضای مجازی؛ حکم و مسائل آن از دیدگاه فقهی، دین و ارتباطات، سال بیست و سوم، ش اوّل.
  4. اصفهانى (فاضل­هندى)، محمدبن­حسن(1416ق)، کشف­اللثام و الإبهام عن قواعد الأحکام، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعۀ مدرسین حوزه علمیه قم‌.
  5. بحرانى، حسین بن محمد (آل­عصفور)، (بی­تا)، الأنوار اللوامع فی شرح مفاتیح الشرائع (للفیض)، قم، مجمع البحوث العلمیة.
  6. پاینده، ابوالقاسم (1382)، نهج­الفصاحة مجموعه کلمات قصار حضرت رسولJ، تهران: دنیای دانش.
  7. جناتی­شاهرودى، محمدابراهیم (بی­تا)، ادوار فقه و کیفیت بیان آن، بی­جا: بی­چا.
  8. حسینی، سیدمجتبی(1384)، رساله دانشجویی (مطابق با نظر ده تن از مراجع عظام)، دفتر شانزدهم، قم: دفتر نشر معارف.
  9. خمینی، روح­الله (بی­تا)، تحریرالوسیلة، قم: موسسة النشرالاسلامی.
  10. سیستانی، سیدعلی (1381)، توضیح­المسائل، مشهد: دفتر آیت‌الله سیستانی.
  11. __________ (2009م)، منهاج­الصالحین، بغداد: دارالبذرة.
  12. سیفى­مازندرانى، على­اکبر (1417ق)، دلیل تحریرالوسیلة،الستر و الساتر، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى.
  13. شعیری، تاج­الدین (1405ق)، جامع الأخبار، قم: انتشارات رضی.
  14. طباطبایی، محمدحسین(1390ق)، المیزان فی تفسیرالقرآن، بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات‏.
  15. طباطبایى حکیم، سیدمحسن (1416‍ق)، مستمسک العروة الوثقى، قم: مؤسسة دارالتفسیر.
  16. علیان­نژاد، وحید (1395)، احکام ویژه (600 مسئله مورد نیاز)، قم: انتشارات امام علی بن ابیطالبA.
  17. فیومی، احمد بن محمد (بی­تا)، المصباح­المنیر، قم: منشورات دارالرضی.
  18. قرشی، سیدعلی­اکبر (1412ق)، قاموس قرآن، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
  19. کوهی، محمدرضا (1385)، آسیب­شناسی شخصیت ومحبوبیت زن، قم: اتقان.
  20. میرخانی، عزت­السادات (1380)، گستره عفاف در زندگی انسان، فقه و حقوق خانواده (ندای صادق)، ش 24.
  21. مطهری، مرتضی (1379)، مسئله حجاب، بی­جا: صدرا.
  22. مکارم­شیرازی، ناصر (1376)، تفسیر نمونه، قم: دارالکتب الإسلامیه.
  23. موسوى­خویى، سیدابوالقاسم (1418ق)، موسوعة الإمام الخوئی، قم: مؤسسة إحیاء آثار الإمام الخوئی ره.
  24. مؤسسه فرهنگی هنری قدر ولایت (1391)، معیارهای حجاب و عفاف در زنان و مردان، تهران: قدر ولایت.
  25. مؤسسه مطالعاتی منتظران موعود(1387)، رساله توضیح­المسائل ده مرجع، مشهد: هاتف.
  26. نجفى، محمدحسن (صاحب­الجواهر) (1404ق)، جواهرالکلام فی شرح شرائع­الإسلام، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
  27. نیکزاد، عباس (1383)، روابط زن و مرد از دیدگاه اسلام، ترویج، تعطیل، تعدیل؟، مطالعات راهبردی زنان، ش 25.

www.sistani.o